Bóstwa i męczennicy, czyli historia kota w pigułce

Koty to zwierzęta niezwykłe - eleganckie, pełne gracji i sprytu zarazem, piękne, tajemnicze i wciąż jeszcze otoczone licznymi stereotypami, chroniące swoją niezależność, ale równocześnie szukające miłości człowieka. Każdy, kto uległ ich urokowi, wie, że ta fascynacja nie mija, ale z czasem jeszcze bardziej rozkwita. Prawdziwy kociarz pragnie wiedzieć o swoim pupilu coraz więcej, dlatego wszystkich tych, którzy chcieliby poszerzyć swoją wiedzę w kociej tematyce, zapraszamy do lektury naszych artykułów. Dzisiaj w pigułce opowiemy o historii kota.

 

PRAPRZODKOWIE KOTA

Pierwsi przedstawiciele współczesnego rodu kotowatych pojawili się około dwunastu milionów lat temu. Najbliższymi krewniakami współczesnego kota domowego są: żbik, kot nubijski, azjatycki kot stepowy oraz manul. Udomowienie kota miało miejsce najprawdopodobniej w epoce neolitu, czyli około 3000 lat p.n.e., chociaż wciąż pozostaje zagadką, czy koty same zbliżyły się do ludzi, czy też to ludzie zaobserwowali nieprzeciętne kocie zdolności łowieckie i z tego powodu zapraszali je do swoich domostw, aby służyły im, polując na gryzonie.  

KULT KOTA W STAROŻYTNYM EGIPCIE

            Szczególną rolę koty odgrywały w starożytnym Egipcie: nie tylko strzegły spichlerzy żywności, ale podobnie jak psy służyły także do płoszenia zwierzyny na polowaniach, jak również szybko stały się też towarzyszami ludzi w ich domach.  Wiele świadectw bliskich i ciepłych relacji pomiędzy kotem a człowiekiem znajdziemy w sztuce i literaturze aż po dziś dzień. W Egipcie otaczano kota prawdziwym kultem i czczono niczym boga. Za jego zabicie groziła kara śmierci. Mieszkańcy domu, w którym zdechł kot, okrywali się żałobą (golili włosy lub brwi). Ciało zmarłego kota balsamowano, a mumię chowano do trumny, po czym dokonywano pochówku na kocim cmentarzu. Wiele z takich miejsc odkryto wzdłuż Nilu podczas prac archeologicznych. Z kultem kota wiąże się także świątynia bogini radości, płodności i wojny, czyli Bastet (bogini z głową kota) w mieście Bast. Każdego roku odbywały się tam uroczystości ku czci bogini połączone z pogrzebem tysięcy kocich mumii. Przyczyn tego kultu należy szukać w przekonaniu ludzi o tym, że koty posiadają właściwości magiczne (czyli między innymi mają umiejętność widzenia w ciemności) oraz w fakcie, że w ówczesnych czasach życie ludzi w dużej mierze zależało od symbiozy z kotem, dzięki któremu ludziom nie groziła śmierć głodowa w sytuacji splądrowania przez myszy zapasów pożywienia.

KOTY W KRAJACH DALEKIEGO WSCHODU

            Nieco inaczej traktowano koty w krajach Dalekiego Wschodu. Na przykład w Chinach z jednej strony sprzedawano koty z zamiarem ich zjedzenia, z drugiej zaś najstarsze dzieło literatury chińskiej (Księga Ody, ok. 600 r. p.n.e.) stawia kota na równi z tygrysem. W chińskiej i japońskiej medycynie ludowej także wierzono w magiczne i zdrowotne właściwości kota, dlatego ze sproszkowanych kości kociej czaszki sporządzano liczne lekarstwa i mikstury. Tymczasem w Japonii w pałacu cesarza koty wiodły boskie życie rozpieszczanych pupili karmionych smakołykami.

PRZEŚLADOWANIE KOTÓW W ŚREDNIOWIECZNEJ EUROPIE

            Dzięki kupcom fenickim kot przybywa również do Europy. Na początku ceniono go – zwłaszcza w Grecji i Rzymie oraz Wyspach Brytyjskich, gdzie był chroniony prawem – jako łowcę myszy i strażnika ludzkich spiżarni, a także domowego pupila, potem jednak Kościół katolicki wydał kotom świętą wojnę, oskarżył je o konszachty z diabłem, czarną magią i czarownicami z uwagi na ich samotny, nocny tryb życia i „demoniczne” oczy.  Koty powracały chwilowo do łask w IX i XII wieku, kiedy to na Europę spadały kolejne plagi szczurów, jednak gdy tylko groźba chorób i zarazy mijała, wówczas powracano do tępienia kotów, które uważano za ziemskie wcielenie diabła. W XV wieku papież Innocenty VIII wydał dekret potępiający te piękne zwierzęta. Za swoją urodę, ogromną płodność (kojarzoną z grzeszną rozwiązłością) i odmienny od psiego charakter koty zapłaciły straszliwą cenę: miliony tych niewinnych stworzeń spłonęły na stosach Wielkiej Inkwizycji, były zrzucane z wież kościelnych, odzierane ze skóry i krzyżowane. Dopiero w XVIII wieku następuje zmiana postrzegania tych zwierząt i koty – jako uosobienie piękna -  stają się salonowymi pupilami i maskotkami dla pięknych dam, a dzieje się to za sprawą chętnie czytanych bajkopisarzy, takich jak La Fontaine.

JAK POWSTAŁA RASA DEVON REX?

            Jeśli chodzi o rasę, która na tym blogu w sposób szczególny nas interesuje, czyli Devon rex (albo reks dewoński), to jej geneza sięga roku 1960, kiedy to w angielskim hrabstwie Devon (stąd nazwa rasy) zjawił się kot o charakterystycznie skręconej, karakułowej sierści. Z powodzeniem skrzyżowano go wówczas z kotką domową i aby utrwalić tak powstałą rasę, dopuszczono do krzyżowania w pokrewieństwie, czyli wsobnego. Efektem tych działań były osobniki o charakterystycznej, trójkątnej główce przypominającej karzełka, dużych, szerokich uszach i wielkich oczach. Pofalowana, choć krótka, sierść kotów rasy Devon rex nie podsiada podszerstka, dzięki czemu koty te nie gubią sierści.

PRZESĄDY I ZABOBONY NA TEMAT KOTÓW

            Mimo że mamy już XXI wiek, to nadal pokutują bezpodstawne stereotypy na temat kotów. Wszyscy przecież znamy przesądy mówiące o tym, że czarny kot przynosi nieszczęście, że koty są wredne, złośliwe i przywiązują się do miejsca, a nie do człowieka, że kot biały to błąkająca się dusza grzesznika, że koty zagrażają kobietom w ciąży i niemowlętom, że roznoszą choroby, że zagryzają człowieka we śnie itd. itp. Co więcej przesądy te różnią się w zależności od kraju, w jakim występują: np. w Anglii czarny kot przynosi szczęście, w Polsce natomiast szczęśliwym ma być podobno kot o umaszczeniu szylkretowym. W Chinach natomiast najbardziej poważa się koty białe. Trudno wytłumaczyć, dlaczego ludzie wciąż wierzą w tego rodzaju zabobony (najprawdopodobniej biorą się one z niewiedzy i nieznajomości kociej natury), trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że wszystkie te wierzenia nie mają absolutnie nic wspólnego z rzeczywistością.

KOTY W XXI WIEKU

Obecnie traktowanie kotów na szczęście w dużej mierze uległo zmianie. Współcześnie na całym świecie występuje około stu ras kotów i wciąż przybywają nowe (Devon rex to stosunkowo nowa rasa). W wielu krajach organizowane są także wystawy kotów rasowych (stanowiących tylko 3% wszystkich kotów).

Jeśli chcecie się dowiedzieć więcej o kotach, ich naturze i zachowaniach oraz świecie widzianym ich oczami, zapraszamy do lektury kolejnych artykułów na naszym blogu.